Demir-çelik sektöründe DC motorlar yerine yerli AC tahrik sistemleri geliyor. Proje, verimliliği artırıp karbon emisyonunu azaltmayı hedefliyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından Dünya Bankası desteğiyle yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında, demir-çelik sektöründe teknolojik dönüşümü hedefleyen bir program desteklenmeye hak kazandı. Bu stratejik program, sektörde yaygın olarak kullanılan DC tahrik sistemlerini, yüksek verimlilik, düşük bakım maliyeti ve sürdürülebilirlik sunan yerli AC tahrik sistemleriyle değiştirmeyi amaçlıyor.
WAT Motor yürütücülüğünde hayata geçirilen bu Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini kapsıyor. WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle AC dönüşümü için verimlilik odaklı motor ailesi geliştirilecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor ise yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturacak. PGR ve Toprakkale Sac ise ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı üzerinde çalışacak.
Üniversite ve sanayiyi bir araya getiren 8 paydaşlı bu AR-GE ve ürünleştirme çalışmasıyla, haddehane uygulamalarına yönelik yüksek güçlü ve rekabetçi ürünlerin geliştirilmesi hedefleniyor. Elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanında yerli yetkinliğin artırılması ve ihracat potansiyeli yüksek, sürdürülebilir çözümlerin üretilmesi amaçlanıyor.
Programın temel hedeflerinden biri, yüzde 82-88 verimlilik seviyesindeki mevcut DC motor sistemlerinin yerine, yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemleri geliştirmek. Bu dönüşümle enerji tüketimi ve karbon emisyonları önemli ölçüde azaltılırken, bakım ihtiyacının düşürülmesiyle işletme sürekliliği artırılacak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle modern haddehane uygulamalarının ihtiyaçlarına cevap verecek. Program kapsamında, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayacak ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak geliştirilecek. Böylece motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini içeren bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturulacak.
Sanayi ve üniversitelerin entegre çalışması sayesinde Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesinin geliştirilmesi amaçlanıyor. Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojilerin, Türkiye sanayisinde kullanılmasının yanı sıra Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda ihracat potansiyeli taşıyan rekabetçi ürünlere dönüşmesi hedefleniyor.
Yeni nesil tahrik sistemleri, enerji verimliliğini artırarak, karbon emisyonlarını azaltarak ve sürdürülebilir üretimi destekleyerek Türkiye’nin sanayide yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine katkı sağlayacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılması küresel ticaret için kritik hale geldi. Türkiye’nin Avrupa pazarına yaptığı demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin karbon ayak izi stratejik bir rekabet unsuru olarak öne çıkıyor.
Enerji verimliliği yüksek, düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş yapamayan tesislerin ihracat pazarlarında maliyet baskısıyla karşılaşması bekleniyor. Bu çerçevede, elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, enerji maliyetlerini düşürmenin yanı sıra sürdürülebilir üretim, karbon emisyonlarının azaltılması ve ihracat rekabetçiliğinin korunması açısından stratejik bir gereklilik olarak görülüyor.
Enerji verimli elektrikli tahrik sistemleri, sanayide karbon emisyonlarının azaltılmasında önemli bir kaldıraç görevi görüyor ve özellikle enerji yoğun sektörlerde hızlı etki yaratabilecek dönüşüm alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık %7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık %22’sini oluşturarak en enerji yoğun alanlardan biri konumunda.
Bu nedenle, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin daha verimli hale getirilmesi, hem enerji maliyetlerinin azaltılması hem de karbon emisyonlarının düşürülmesi açısından büyük önem taşıyor. Demir-çelik üretiminin kritik aşamalarından biri olan haddeleme proseslerinde kullanılan eski nesil DC motor tabanlı teknolojiler, yüksek bakım ihtiyacı, görece düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüz sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil.
Son yıllarda elektrik makineleri ve güç elektroniği teknolojilerindeki gelişmelerle, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif haline geldi. Özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, daha yüksek enerji verimliliği ve düşük bakım ihtiyacı ile öne çıkıyor. Bu ihtiyaçtan hareketle kurgulanan Ürünleştirme Programı, haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi hedefliyor.
Program kapsamında geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini içeren entegre bir sistem yaklaşımıyla tasarlanıyor.
